ОИВ-ИНФЕКЦИЯСИ БЎЙИЧА МОЛЕКУЛЯР-ЭПИДЕМИОЛОГИК НАЗОРАТ: ЗАМОНАВИЙ ИМКОНИЯТЛАР ВА СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ТИЗИМИ УЧУН АҲАМИЯТИ

Муаллифлар

  • Юлдашев Темур-Малик Республика ОИТСга қарши курашиш маркази https://orcid.org/0009-0007-2436-6508
  • Шерқулов Фозил Республика ОИТСга қарши курашиш маркази https://orcid.org/0009-0006-5390-6537
  • Юлдашев Кахрамон Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази https://orcid.org/0009-0007-9494-7922
  • Юлдашева Сарвиноз Тошкентдаги Вестминстер халқаро университети
  • Умиров Сафар Эргашевич Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази https://orcid.org/0009-0009-9858-0974

DOI:

https://doi.org/10.62209/sewphc/art50177

Калит сўзлар:

ОИВ-инфекцияси, молекуляр-эпидемиологик назорат, филогенетик таҳлил, юқиш кластерлари, дори-дармонларга чидамлилик, CRF02_AG, A6 суб-субтипи

Аннотация

Долзарблиги. Ҳолатларни рўйхатга олиш ва беморларни сўровдан ўтказишга асосланган классик эпидемиологик назорат ОИВ-инфекцияси эпидемиясининг ички динамикаси ва циркульятсиядаги вирус вариантлари тузилишини акс эттирмайди. ОИВ геномини секвенслаш ва филогенетик таҳлилни рутин назорат тизимига интеграция қилувчи молекуляр-эпидемиологик назорат (МЕН) ушбу бўшлиқни тўлдиради. Мақсад. МЕН методологияси ва амалий аҳамияти ҳақидаги замонавий тасаввурларни умумлаштириш ҳамда уни Ўзбекистон Республикасининг ОИВ-инфекциясига қарши миллий тизимига жорий этиш йўналишларини асослаш. Материаллар ва усуллар. Марказий Осиёда ОИВ-1 молекуляр эпидемиологияси бўйича адабиётларнинг аналитик шарҳи ўтказилди; МЕН имкониятларини кўрсатиш учун pol/int региони бўйича субтипни ва дори-дармонларга чидамлилик мутатсияларини аниқлаш билан 151 намунани секвенслашнинг (2025 й.) ўз маълумотлари келтирилди. Натижалар. Минтақадаги эпидемиянинг молекуляр ландшафти CRF02_AG рекомбинант шакли ва A6 суб-субтипининг устунлиги, шунингдек ноёб рекомбинантлар улушининг ортиб бориши билан белгиланади; ўз намунасида CRF02_AG улуши 49,3%, A6 - 38,7%, URF - 12,0% ни ташкил этди. МЕН юқиш тармоқларини аниқлаш, касалхона ичи ўчоқларини тергов қилиш, дори-дармонларга чидамлиликни мониторинг қилиш ва дастурлар самарадорлигини баҳолаш имконини беради. Хулоса. Интенсив миграция оқимлари зонасида жойлашган Ўзбекистон учун МЕН ни институтсионализатсия қилиш амалий зарурият бўлиб, бу протседураларни меъёрий мустаҳкамлашни, лаборатория салоҳиятини кучайтиришни ва конфиденсиаллик тамойилларига риоя қилишни талаб қилади.

Нашр қилинган

2026-09-30

Мақоладан иқтибос келтириш

Юлдашев, Т.-М., Шерқулов, Ф., Юлдашев, К., Юлдашева, С., & Умиров, С. Э. (2026). ОИВ-ИНФЕКЦИЯСИ БЎЙИЧА МОЛЕКУЛЯР-ЭПИДЕМИОЛОГИК НАЗОРАТ: ЗАМОНАВИЙ ИМКОНИЯТЛАР ВА СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ТИЗИМИ УЧУН АҲАМИЯТИ. Ўзбекистон Республикаси Санитария-эпидемиология ва жамоат саломатлиги хизмати илмий-амалий журнали, 2(2-3), 54–62. https://doi.org/10.62209/sewphc/art50177