Naşr etikasi va qoidabuzarliklar
Naşr etikasi va qoidabuzarliklarni körib çiqiş
Uşbu qoidalar yangi qölyozmalar va tahririyat faoliyatiga tatbiq etiladi. Ular naşr etikasiga oid masalalarni körib çiqiş tartibini belgilaydi.
Mualliflik va hissa
Mualliflar öz hissasini körsatadi, yakuniy matnni ma’qullaydi va uning işonçliligi uçun javob beradi. Muallif qöşiş yoki çiqariş uçun asos va barça mualliflar roziligi kerak. Soxta mualliflik, oşkor qilinmagan takroriy naşr va bir qölyozmani bir vaqtda bir neçta jurnalga topşirişga yöl qöyilmaydi.
Mustaqillik va manfaatlar töqnaşuvi
Mualliflar moliyalaştirişni hamda işga ta’sir qilişi mumkin bölgan moliyaviy, kasbiy va şaxsiy manfaatlarni oşkor qiladi. Muharrir va taqrizçilar baholaşdan oldin manfaatlar töqnaşuvini bildiradi. Manfaatdor muharrir qaror qabul qilmaydi; tahririyat a’zolari maqolalari mustaqil muharrirga beriladi. Tahrirlaş xizmati uçun tölov ilmiy qarorni belgilamaydi.
Tadqiqot etikasi
Insonlar iştirokidagi tadqiqotda tegişli etika ruxsati yoki asoslangan ozod qiliş hujjati va iştirokçilar roziligi haqida ma’lumot keltiriladi. Şaxsni aniqlaş mumkin bölgan ma’lumotlar himoyalanadi; ularni naşr qiliş tegişli rozilikni talab qiladi. Hayvonlar iştirokidagi tadqiqotda zarur ruxsatlar va ularning farovonligini ta’minlaş çoralari körsatiladi.
Ma’lumotlar va takrorlaş imkoniyati
Mualliflar usullar, ma’lumot manbalari va çeklovlarni bayon qiladi hamda ma’lumotlarning mavjudligi haqida bayonot beradi. Oçiq beriş mumkin bölmasa, sabab va ruxsat etilgan foydalaniş tartibi tuşuntiriladi. Maxfiy tibbiy ma’lumotlar ommaga oşkor qilinmaydi.
Qoidabuzarliklar haqida xabarlar
Plagiat, ma’lumot töqib çiqariş, soxtalaştiriş, iqtiboslarni sun’iy köpaytiriş yoki boşqa qoidabuzarlik haqida aniq dalillar bilan tahririyatga murojaat qilinadi. Tahririyat xabarni qayd etadi, dalillarni baholaydi, muallifdan izoh söraydi va zaruratda uning muassasasi bilan hamkorlik qiladi. Öxşaşlik körsatkiçi yakka özi plagiatni isbotlamaydi. Holat aniqlangunça qölyozmani körib çiqiş töxtatilişi mumkin.
Şikoyat va apellyatsiya
Muallif yoki öquvçi asoslangan şikoyat yoki qarorga e’tirozni tahririyatga yuborişi mumkin. Uni bahsli qarorda iştirok etmagan muharrir yoki mustaqil komissiya körib çiqadi. Murojaatçiga natija va asoslar bildiriladi. Apellyatsiya maqolaning qabul qilinişini kafolatlamaydi.
Naşrdan keyingi muhokama va tuzatişlar
Tahririyat naşrdan keyingi asoslangan fikrlarni körib çiqadi. Xatolar tuzatiş orqali bartaraf etiladi; jiddiy yeçilmagan şubhalar bölsa, xavotir bildiriş bayonoti berilişi mumkin. Natijalar işonçsiz yoki qoidabuzarlik jiddiy bölsa, maqolani qaytarib oliş körib çiqiladi. Xabarda sabab körsatiladi va asl maqolaga havola beriladi; naşr yaşirin almaştirilmaydi. Muallifga javob beriş imkoni beriladi.
Intellektual mulk
Mualliflar taqdim etilgan materiallarga huquqlar uçun javobgar. Mualliflik huquqi va litsenziya şartlari topşiriş qoidalarida va maqola sahifasida körsatiladi. Boşqa şaxslar materiallaridan foydalaniş tegişli havola va zarur ruxsatlarni talab qiladi.
Generativ sun’iy intellekt
AI muallif sifatida körsatilmaydi. Mualliflar mazmun tayyorlaşda AIdan sezilarli foydalanişni oşkor qiladi, vosita va vazifani körsatadi hamda matn, ma’lumot va havolalarni tekşiradi. Muharrir va taqrizçilar tegişli himoya va ruxsatsiz maxfiy qölyozmalarni taşqi AI xizmatlariga bermaydi.
Murojaat uçun: tahririyat bilan boğlaniş. Şuningdek, mualliflar qoidalariga qarang.
Muharrirlar mas’uliyati
Muharrirlar qölyozmani ilmiy mazmun, usullar işonçliligi, jurnal yönalişiga mosligi va etik talablar asosida baholaydi. Muallifning millati, jinsi, dini yoki şaxsiy qaraşlari qarorga ta’sir qilmasligi kerak. Qölyozma va taqrizlarga faqat tahrir jarayonida iştirok etuvçi vakolatli şaxslar kirişi mumkin. Muharrirlar asoslangan qoidabuzarlik xabarlarini maqola naşr qilinganidan keyin ham körib çiqadi.
Taqrizçilar mas’uliyati
Taqrizçilar faqat öz kompetentsiyasi doirasidagi qölyozmalarni qabul qiladi, manfaatlar töqnaşuvini oşkor etadi va belgilangan muddatda asoslangan, hurmatli hamda aniq izohlar beradi. Qölyozmadan olingan naşr qilinmagan ma’lumotlar şaxsiy maqsadlarda işlatilmaydi. Ilmiy asos bölmagan holda öz işlariga iqtibos talab qilişga yöl qöyilmaydi.
Etik murojaatni yuboriş
Murojaatda maqola nomi va havolasi, şubha qilingan holat, tegişli parça yoki ma’lumot hamda tekşiriş mumkin bölgan dalillar körsatilsin. Şaxsiy tibbiy ma’lumotlar oçiq murojaatga qöşilmasin. Murojaatlar tahririyatning aloqa sahifasida körsatilgan manzilga yuboriladi.